Aqlli avtomobillarning atigi 10 foizini buzib kirish Nyu-York shahrini yopishi mumkin.
Xakerlar buzib kirilgan aqlli mashinalarning atigi 10 foizini sekinlashtirish orqali yirik shahar yo’llarida katta tirbandliklarni keltirib chiqarishi mumkin.
O’zini o’zi boshqaradigan avtomobillar asta-sekin ilmiy fantastika mavzusi bo’lishdan to’xtab bormoqda va tez orada sayyoramizning har bir yirik shahrida haqiqatga aylanishi mumkin. Yo’l harakati oqimini optimallashtirish va tirbandlikning oldini olish uchun aqlli avtomobillar bir-biri bilan aloqa o’rnatishi mumkin. Xo’sh, agar o’n ikkita shunday avtomobil buzib kirsa nima bo’ladi? Jorjiya Texnologiya Instituti (AQSh) tadqiqotchilari o’zini o’zi boshqaradigan avtomobillar buzib kirsa, yo’lning mumkin bo’lgan stsenariylarini bashorat qilish modelini ishlab chiqdilar. Ularning tadqiqoti shuni ko’rsatdiki, avtomobillarning atigi o’ndan bir qismini buzib kirish Nyu-York shahri kabi metropol yo’llarida haqiqiy tartibsizliklarni keltirib chiqaradi.
Tadqiqot hammualliflaridan biri Skanda Vivekning so’zlariga ko’ra, hatto bitta buzib kirilgan mashina ham uning atrofidagi transport harakatiga xalaqit beradi. Buzib kirilgan mashinalar qancha ko’p bo’lsa, transport harakati shunchalik sekinlashadi va tirbandlik boshlanadi.
Olimlar o’z tadqiqotlarida perkolatsiya nazariyasidan – alohida elementlarning tasodifiy klasterlarida bog’langan tuzilmalarning paydo bo’lishini tasvirlaydigan matematik nazariyadan foydalanishdi. Tadqiqotchilar tushuntirganidek, erkin harakatlanuvchi transport oqimi suv oqimiga o’xshaydi. Sekin harakatlanuvchi mashinalarning bir nechta klasterlarini qo’shing, shunda bir muncha vaqt o’tgach, transport to’xtaydi.
Tadqiqotchilar Manxetten orolidan eksperimental model sifatida foydalanishdi. Tajriba natijalari shuni ko’rsatdiki, agar Manxetten yo’llarida tirbandlik vaqtida harakatlanayotgan avtomobillarning atigi 10 foizi buzib kirilgan bo’lsa, Manxettenning 8000 ta ko’chasining yarmiga kirish imkoni bo’lmay qoladi. Shunday qilib, orol shaharning qolgan qismidan yarim uzilib qoladi. Buzib kirilgan avtomobillar sonini 20 foizga oshirish Manxettenni butunlay izolyatsiya qiladi.
Masalan, yirik avtomobil ishlab chiqaruvchilarining transport vositalarida zaiflik aniqlansa, shahar ko’chalaridagi ulangan avtomobillarning 10 foizini buzib kirish butunlay mumkin. Hujumchilar, shuningdek, o’z-o’zini boshqaradigan avtomobillar harakatini kuzatish uchun ishlatiladigan tarmoqlarni buzib kirishlari mumkin. Tadqiqotchilarning fikriga ko’ra, kelajakda shaharlar bitta emas, balki bir nechta ulangan avtomobil tarmoqlaridan foydalanishi kerak, shu bilan bitta buzib kirishga moyil bo’lgan transport vositalari sonini cheklaydi.
